«Ніхто не зразумее ўцекача лепш, чым іншы ўцякач»

На фота: Арцём Бяляй

Сусветная арганізацыя супраць катаванняў (ОМСТ) узяла інтэрв'ю ў беларускага актывіста Арцёма Беляя, палітычнага ўцекача ў Польшчу, які цяпер дапамагае ўцекачам з Украіны.

Роўна два гады таму Арцём Бяляй быў адным з многіх беларусаў, якія галасавалі за перамены і выйшлі на мірныя дэманстрацыі супраць сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў. Пасля затрымання і катаванняў Арцёму нічога не заставалася, як разам з сям'ёй бегчы з Беларусі. Яго гісторыя – гэта  гісторыя яго пакутнага рэгіёну: цяпер уцякач у Польшчы, 34-гадовы хлопец дапамагае ўкраінцам, якія былі вымушаныя пакінуць сваю краіну пасля ўварвання Расеі.

Што здарылася з вамі ў 2020 годзе?

9 жніўня мы з жонкай далучыліся да мірнай дэманстрацыі супраць фальсіфікацый прэзідэнцкіх выбараў. Мяне арыштавалі і некалькі дзён катавалі ў менскім ізалятары на Акрэсьціна. Пасля вызвалення мы разам з сябрамі-юрыстамі падалі скаргу на мой незаконны арышт і бесчалавечнае абыходжанне. Рэакцыя была хуткай: міліцыя і КДБ пачалі запалохваць маю сям'ю і мяне. Яны нават заявілі, што мы з жонкай алкаголікі і наркаманы, пагражалі забраць чатырохгадовую дачку.

Што падштурхнула вас пакінуць Беларусь?

Мы атрымалі паведамленне ад незнаёмага чалавека ў Telegram. Ён нас ведаў. Сказаў, што на мяне завялі крымінальную справу, што мяне арыштуюць, і заклікаў уцякаць. Экстраная валіза ў нас была напагатове: сітуацыя ў краіне была вельмі нестабільнай. На наступную раніцу мы з жонкай і дачкой пакінулі Беларусь.

Як прайшлі твае першыя дні ў Польшчы?

Першыя некалькі тыдняў мы правялі на карантыне з-за пандэміі Covid-19. Потым памежнікі накіравалі нас у пункт прыёму ўцекачоў. Напачатку мы адчувалі сябе зусім разгубленымі, баючыся невядомасці. Як быццам мы пакуль што ў бяспецы, але я баяўся, што ўлады могуць у любы момант адправіць нас назад у Беларусь. Аддыхаліся толькі тады, калі нас накіравалі ў прыгранічны цэнтр для ўцекачоў, дзе мы сустрэлі землякоў-беларусаў, якія нас супакоілі. Для дачкі ўсё гэта было як прыгода. На шчасце, так яна ўспрыняла наша новае жыццё ў Польшчы.

Як вы адаптаваліся да жыцця ў Польшчы?

Нам пашанцавала двойчы. Праз паўгода ў цэнтры ўцекачоў мы трапілі на ўлік на атрыманне сацыяльнага жылля ў невялікім горадзе. Па-другое, OMCT аказаў нам фінансавую дапамогу. Гэтыя дзве рэчы вельмі дапамаглі нам у працэсе інтэграцыі, бо мы маглі дазволіць сабе курсы польскай мовы. Калі мы пачалі размаўляць па-польску, то гэта была зусім іншая справа. Дачка пачала паўтараць за намі, калі мы вучыліся дома, потым пайшла ў садок. Цяпер яна размаўляе па-польску без акцэнту.

Я ўладкаваўся на мясцовую аўтастанцыю, а жонка працуе ў зоакраме, бо яна прафесійны кінолаг. Наша жыццё стабілізавалася, і цяпер мы можам планаваць будучыню.

Чаму вы вырашылі дапамагчы іншым уцекачам?

Ніхто не можа лепш зразумець уцекача, чым іншы уцякач. Калі я ўбачыў разгубленых украінцаў з дзецьмі ў цэнтры для ўцекачоў побач са мной, я задумаўся, ці так выглядае наша сям'я ў 2020 годзе? Тады нам дапамагалі незнаёмыя людзі, як маральна, так і матэрыяльна. Праз два гады я з іншымі беларусамі добраахвотна прывозіў ежу і медыкаменты ў цэнтр, куды першапачаткова прымалі ўкраінцаў. Я дапамагаў сем’ям з пошукам часовага жытла, бо многія палякі давалі бясплатныя пакоі. Надышла мая чарга вярнуць частку дапамогі, якую мы атрымалі.

Арыгінал артыкула на сайце ОМСТ (на ангельскай мове).

Пераклад на беларускую мову: БДПЧ.