UPR-2025: Сумесная справаздача Беларускага ПЭНа, Міжнароднага ПЭНа і Амерыканскага ПЭНа

Спампаваць UPR-справаздачу на англійскай у фармаце pdf

Становішча ў галіне правоў чалавека ў Беларусі будзе разгледжана Радай правоў чалавека ААН падчас Універсальнага перыядычнага агляду (UPR) у лістападзе 2025 года. Напярэдадні агляду Беларускі ПЭН, Міжнародны ПЭН (PEN International) і Амерыканскі ПЭН (PEN America) падалі ў ААН сумесную справаздачу, якая сведчыць пра ўсё мацнейшы наступ на свабоду выказвання і культурныя ды моўныя правы, выкліканы прэзідэнцкімі выбарамі 2020 года і наступнымі масавымі пратэстамі. У дакуменце паказваецца, як улады Беларусі бязлітасна душаць любое іншадумства і мэтава знішчаюць беларускую культуру і мову.

Маштаб рэпрэсій уражвае: Беларускі ПЭН зафіксаваў больш за 5800 выпадкаў парушэнняў культурных правоў і правоў чалавека ў дачыненні да дзеячаў культуры са жніўня 2020 года. Не менш за 159 дзеячаў культуры, у тым ліку не менш за 40 Людзей Слова, знаходзяцца пад вартай або пад хатнім арыштам праз надуманыя абвінавачанні. Сярод іх – пісьменнікі з кейс-ліста (case list) Міжнароднага ПЭНа Алесь Бяляцкі, Максім Знак, Кацярына Андрэева (Бахвалава). Пяць дзеячаў культуры памерлі ў зняволенні. Прымусова ліквідавана больш за 1192 НДА, з якіх не менш за 250 – арганізацыі культуры. Закрыта не менш за 5 незалежных выдавецтваў. 141 кніга забаронена як нібыта «патэнцыйна шкодная для нацыянальных інтарэсаў», 81 кніга прызнана «экстрэмісцкімі матэрыяламі» разам з сотнямі іншых мастацкіх рэсурсаў і кантэнту ў сацыяльных сетках. Культурныя ўстановы ператварыліся ў інструменты дзяржаўнай прапаганды. Закрыты значныя арт-пляцоўкі. Дазволеныя рамкі культурнай дзейнасці звузіліся да мінімуму, незалежнае мастацкае самавыяўленне мусіла сысці ў падполле.

Судовая сістэма выкарыстоўваецца як інструмент рэпрэсій, у тым ліку праз расплывістае заканадаўства ў галіне супраць тэрарызму і супрацьдзеяння экстрэмізму. Змены ў Законе Рэспублікі Беларусь аб грамадзянстве дазваляюць пазбаўляць грамадзянства за «экстрэмісцкую» дзейнасць. Так званы «пашпартны дэкрэт» істотна абмяжоўвае магчымасці беларусаў за мяжой атрымліваць дакументы або ажыццяўляць юрыдычныя і адміністрацыйныя дзеянні, што сур’ёзна ўскладняе іх асабістае, прафесійнае і сямейнае жыццё.

Хаця беларуская мова занесена ЮНЕСКА ў пералік патэнцыйна ўразлівых, улады Беларусі не забяспечваюць роўных правоў для яе выкарыстання. Пашыраная дыскрымінацыя прывяла да рэзкага скарачэння колькасці носьбітаў мовы. Кнігі па-беларуску трапляюць пад асаблівы кантроль дзяржаўных органаў. Матэрыялы, што падтрымліваюць нацыянальныя меншасці, абвяшчаюцца «экстрэмісцкімі». У школах забаронена навучанне на польскай і літоўскай мовах.

Поўны тэкст сумеснай справаздачы па-англійску чытайце па спасылцы.